Voor vrijwilligers die bijdragen beoordelen - versie 1.0 - [datum invullen]
Jij bent de poortwachter (en dat is leuker dan het klinkt)
Als moderator beoordeel jij ingezonden jottems voordat ze openbaar worden. Jij zorgt ervoor dat het platform betrouwbaar, respectvol en rechtmatig blijft. Dat klinkt zwaar, maar met deze handreiking is het goed te doen. En onthoud de gouden regel:
Twijfel je? Dan keur je nog niet goed. Vraag extra informatie op bij de uploader of overleg met je organisatiebeheerder. Niemand verwacht dat jij een jurist bent. Er is altijd een escalatieroute (zie achterin).
Je beoordeelt elke jottem op vier punten. Loop ze in deze volgorde langs; bij elk punt staat een beslishulp.
Check 1. Kwaliteit: klopt het?
Waar kijk je naar?
-
Is de afbeelding of opname bruikbaar (scherp genoeg, goed te bekijken/beluisteren)?
-
Klopt de metadata? Sluiten beschrijving, datum, plaats en materiaaltype aan bij wat je ziet?
-
Staat de jottem in de juiste organisatie en past hij bij het doel (bijvoorbeeld: Goudse horeca voor Smaak van Gouda)?
Beslishulp
| Situatie | Wat doe je? |
|---|---|
| Alles klopt | Door naar check 2 |
| Kleine foutjes in metadata (typefout, verkeerd jaartal) | Goedkeuren kan; vraag de uploader om verbetering of noteer het als correctie |
| Onbruikbaar beeld of metadata ontbreekt grotendeels | Afkeuren met vriendelijke uitleg en de vraag om aanvulling |
| Past niet bij het doel van de organisatie | Afkeuren met uitleg; wijs eventueel op een passender plek |
Check 2. Privacy en portretrecht: mogen deze mensen in beeld?
Dit is de belangrijkste check. Kernvraag: staan er levende, herkenbare personen op, of worden levende personen genoemd?
Beslishulp voor beeldmateriaal
| Situatie | Wat doe je? |
|---|---|
| Oude foto, personen zijn (vrijwel zeker) overleden | Goedkeuren kan. De AVG geldt niet voor overledenen. Blijf wel respectvol: geen beschamende context |
| Oude foto, personen leven mogelijk nog (vuistregel: foto jonger dan ± 70-80 jaar en personen waren toen jong) | Kijk naar de context. Gewoon straatbeeld of groepsfoto in een normale situatie: meestal goed. Herkenbaar persoon prominent in beeld: vraag de uploader of er toestemming is of dat de persoon bezwaar zou kunnen hebben |
| Recente foto (grofweg jonger dan 25 jaar) met herkenbare personen | Alleen goedkeuren als er toestemming is. De uploader moet dit bij de inzending hebben aangegeven. Geen toestemming? Afkeuren en om toestemming vragen, of vragen om de personen onherkenbaar te maken |
| Kinderen herkenbaar in beeld op recent materiaal | Extra streng: alleen met toestemming van ouders/verzorgers |
Beslishulp voor teksten (metadata, herinneringen, annotaties)
| Situatie | Wat doe je? |
|---|---|
| Namen van overleden personen in historische context | Prima |
| Naam van een levend persoon in neutrale, feitelijke context ("de zaak werd in 1985 overgenomen door J. Jansen") | Meestal goed, zeker bij ondernemers in hun zakelijke rol |
| Gevoelige informatie over levende personen: gezondheid, schulden, relaties, geloof, strafbare feiten, roddel | Niet publiceren. Vraag de uploader het te verwijderen of pas het aan. Dit zijn bijzondere of gevoelige persoonsgegevens (AVG) |
| Adres of contactgegevens van een levend persoon | Verwijderen, tenzij het het openbare zakelijke adres van een bedrijf is |
Check 3. Auteursrecht: mag dit materiaal gepubliceerd worden?
Kernvraag: wie heeft dit gemaakt, en mag de uploader erover beslissen?
De hoofdregel: auteursrecht duurt tot 70 jaar na het overlijden van de maker. Daarna is het werk vrij (publiek domein).
Beslishulp
| Situatie | Wat doe je? |
|---|---|
| Uploader heeft het zelf gemaakt (eigen foto) | Goedkeuren kan |
| Familiefoto uit eigen album, amateurfotograaf uit de familie | Meestal goed: de uploader beslist als (erfgenaam van) de maker |
| Zeer oud materiaal (vuistregel: ouder dan ± 120 jaar) | Vrijwel zeker publiek domein: goedkeuren kan |
| Professioneel gemaakt materiaal: studioportret, persfoto, krantenartikel, ansichtkaart, reclamedrukwerk, menukaart met ontwerp | Let op! De rechten liggen bij de fotograaf, krant, ontwerper of uitgever, niet bij degene die het exemplaar bezit. Alleen goedkeuren als: de maker bekend is en 70+ jaar overleden, óf er toestemming van de rechthebbende is, óf je organisatie hierover een afspraak heeft (bijv. met het regionale krantenarchief) |
| Krantenartikel van na ± 1950 | In principe afkeuren, tenzij toestemming. Alternatief: alleen een verwijzing (bron + datum) opnemen in plaats van de scan |
| Van internet geplukt materiaal | Afkeuren, tenzij er een duidelijke vrije licentie bij zit (bijv. CC0, CC BY) |
| Maker onbekend, leeftijd onduidelijk | Twijfelgeval: overleg. Weeg risico af: hoe waarschijnlijk is een rechthebbende die bezwaar maakt? Leg de afweging kort vast |
Onthoud: het bezitten van een foto of menukaart is iets anders dan het auteursrecht erop hebben. Oma’s ansichtkaart is van oma, maar de rechten kunnen bij de drukkerij liggen.
Check 4. Herinnering of feit: is het onderscheid duidelijk?
Herinneringen zijn de ziel van het platform, maar het moet voor bezoekers duidelijk zijn wat een persoonlijke herinnering is en wat een controleerbaar feit.
Beslishulp
| Situatie | Wat doe je? |
|---|---|
| Herinnering is als herinnering gemarkeerd ("Ik weet nog dat...") | Prima, ook als de details misschien niet kloppen |
| Feitelijke bewering met bron (jaartal uit een vergunning, adres uit een adresboek) | Prima |
| Feitelijke bewering zonder bron, klinkt aannemelijk | Goedkeuren kan; een annoteerder kan later een bron toevoegen |
| Herinnering geformuleerd als hard feit, terwijl het betwistbaar is | Vraag de uploader het als herinnering te markeren, of doe dat zelf in overleg |
| Negatieve bewering over een persoon of familie, gebracht als feit ("hij heeft de zaak erdoorheen gejaagd") | Niet zomaar publiceren: combineer met check 2. Herformuleren, anonimiseren of weglaten |
Goedkeuren, afkeuren en netjes communiceren
Bij goedkeuring gebeurt automatisch: publicatie, duurzame link (ARK), opslag bij de externe bewaarplaats, en de uploader krijgt bericht. Let op: goedkeuren is moeilijk terug te draaien (het materiaal gaat ook naar de externe bewaarplaats). Vandaar: bij twijfel eerst uitzoeken.
Bij afkeuring krijgt de uploader automatisch bericht met jouw reden. Schrijf die reden dus vriendelijk en concreet:
-
Niet: "Afgekeurd: auteursrecht."
-
Wel: "Wat een mooie menukaart! We kunnen hem nog niet plaatsen, omdat het ontwerp waarschijnlijk auteursrechtelijk beschermd is. Weet u wie de kaart heeft gemaakt of gedrukt? Met die informatie, of met toestemming van de maker, plaatsen we hem alsnog graag."
Elke afkeuring is een uitnodiging om het beter aan te leveren, geen afwijzing van de inzender. Zo houden we de gemeenschap enthousiast.
Als je er niet uitkomt: de escalatieroute
-
Overleg met een mede-moderator: twee paar ogen zien meer.
-
Vraag je organisatiebeheerder: die kent de afspraken van jullie organisatie.
-
Juridische twijfel (auteursrecht, privacy): via de organisatiebeheerder naar de platformbeheerder, die zo nodig een expert raadpleegt (bijv. via het netwerk met Wikimedia Nederland).
-
Melding van buitenaf (iemand klaagt over gepubliceerd materiaal): dit loopt altijd via het Meldpunt, niet via jou persoonlijk. Verwijs melders daarnaar.
Vertrouwelijkheid en jouw positie
-
Wat je in de moderatieomgeving ziet (ook afgekeurd materiaal en gegevens van uploaders) behandel je vertrouwelijk.
-
Je beoordeelt namens je organisatie. Beoordeel je zorgvuldig en te goeder trouw volgens deze handreiking, dan ben jij niet persoonlijk aansprakelijk voor een besluit (zie Algemene voorwaarden, hoofdstuk 3).
-
Beoordeel geen materiaal waarbij je persoonlijk betrokken bent (eigen familie, eigen conflict): geef dat aan een collega-moderator.
Spiekbriefje: de hele check in het kort
-
Kwaliteit: bruikbaar en kloppend? ✔
-
Privacy: levende, herkenbare personen? Recent = toestemming nodig. Gevoelige info over levenden = niet publiceren. ✔
-
Auteursrecht: eigen werk of publiek domein = ja. Professioneel werk zonder toestemming = nee. Bezit is geen auteursrecht. ✔
-
Herinnering of feit: duidelijk gemarkeerd? ✔
-
Twijfel? Niet goedkeuren, maar navragen of escaleren. ✔
-
Afkeuren? Altijd vriendelijk, concreet en met een uitnodiging om aan te vullen. ✔
Bedankt voor je werk als moderator. Dankzij jou blijft Jottem een plek waar iedereen met plezier én met vertrouwen aan onze gedeelde geschiedenis bouwt!